19. yüzyıl, birçok tarihçiye göre “uzun bir yüzyıl”dır. Çünkü bu yüzyılın
başlangıcı 1789 Fransız Devrimi’ne ve sonu ise I. Dünya Savaşı’na
dayanmaktadır. Fransız Devrimi, hiç kuşkusuz bütün dünyada “Büyük
Dönüşüm”e neden olmuştur. 19. yüzyılın başlarında Britanya İmparatorluğu
gerçekleştirdiği “Sanayi Devrimi” ile dünya üzerinde kendi hegemonyasını
kurarken, 1789-1815 arasındaki döneme de Napolyon Bonapart damgasını
vurmuştur. 19. yüzyılın ilk yarısında Osmanlı İmparatorluğu’nda ilk
yenileştirme adımlarını atmaya çalışan III. Selim ile II. Mahmud, bu dönemde
öne çıkan iki Osmanlı padişahıdır.
İlker Başbuğ, bu çalışmasında Osmanlı İmparatorluğu tarihi ile özellikle
Avrupa tarihini karşılıklı olarak analiz ve sentez etmeye yoğunlaştı. Kitabın
diğer bir amacı ise olaylardan hareket ederek, neden-sonuç ilişkilerini ortaya
koymak oldu:
• Amerikan Bağımsızlık Savaşı ile Fransız Devrimi’nin arkasındaki asıl
neden ekonomi midir?
• Osmanlı Devleti bir şeriat devleti miydi?
• Osmanlı İmparatorluğu’nda Osmanlı hanedanı, Rusya
İmparatorluğu’nda
ise Romanov hanedanı imparatorlukların
çöküşüne kadar iktidarda kalırken, Britanya İmparatorluğu’nda
neden dört hanedan iktidara gelmiştir?
• Lev Tolstoy’un tarih tezi nedir? Bu tez ne kadar gerçekçidir?
Tolstoy, Napolyon’u nasıl değerlendiriyordu?
• II. Mahmud, Yeniçeri Ocağı’nı kaldırmak için neden 18 yıl bekledi?
Bu reformu daha önce yapamaz mıydı?
• Mısır’da Kavalalı M. Ali Paşa “Harbiye”yi 1825 yılında açarken,
Osmanlı İmparatorluğu’nda “Harbiye” neden 1835 yılında açıldı?
İlker Başbuğ, Yarım Yüzyıla Sığan Büyük Dönüşüm (1789-1839) kitabında tüm
soruların yanıtını arıyor.